สุดยอดภูมิปัญญาท้องถิ่น ขยายพันธุ์มะนาวด้วยใบ แม่พันธุ์ 1 ต้น ขยายได้นับพันกิ่ง

loading...

                เมื่อประสบผลสำเร็จสามารถขยายพันธุ์สะตอด้วยการทาบกิ่งสะตอบนตอเหลียงแล้ว"สุรชัย สมันตรัฐ" เกษตรกรหัวก้าวหน้าวัย 57 ปี แห่ง "ศูนย์การเรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงต้นแบบ ธ.ก.ส." บ้านเกาะเนียง ต.ควนโพธิ์ อ.เมือง จ.สตูล ก็ได้ใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่น ค้นพบวิธีขยายพันธุ์มะนาวและมะกรูดด้วยใบ ซึ่งประสบความสำเร็จอย่างเยี่ยมยอด ถึงขนาดว่าสามารถขยายพันธุ์มะนาวจากต้นแม่พันธุ์แค่ 1 ต้น แต่ได้กิ่งพันธุ์เป็นพันกิ่ง ซึ่งเหมาะสมอย่ายิ่งที่จะนำวิธีนี้มาใช้ในยุคที่มะนาวแพงแบบนี้

                วิธีการขยายพันธุ์มะนาวด้วยใบของสุรชัย หรือที่ชาวบ้านรู้จักในนาม "ครูติ่ง" หาใช่เรื่องใหม่ที่เขาพึ่งคิดค้นขึ้นได้แต่อย่างใด หากแต่ประสบความสำเร็จในการนำภูมิปัญญาชาวบ้านมาใช้ขยายพันธุ์มะนาวและมะกรูดมาตั้งแต่ปี 2532 หรือกว่า 25 ปีแล้ว แต่ด้วยความเป็นคนที่มีจิตสาธารณะ ชอบช่วยเหลือสังคม  และชอบที่จะอยู่อย่างพอเพียง ทำให้แทนที่ สุรชัยจะนำความรู้ที่มีมาขยายพันธุ์มะนาวให้ได้มากๆ และปกปิดวิธีการเป็นความลับ แต่กลับนำความรู้ที่มีไปเผยแพร่ให้ผู้อื่นอยู่เสมอโดยล่าสุดเพิ่งไปเป็นวิทยากร "ศูนย์การเรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงต้นแบบ ธ.ก.ส." บ้านเกาะเนียง ต.ควนโพธิ์ ถ่ายทอดความรู้แก่ผู้สนใจทั่วไป

                สุรชัยเล่าให้ฟังว่า เริ่มต้นประกอบอาชีพด้วยการรับราชการครู  แต่ในเบื้องลึกของจิตใจแล้วชอบทางด้านการเกษตร ซึ่งในระหว่างที่รับราชการครู เมื่อมีเวลาว่างจะต้องมาคลุกอยู่กับการเพาะปลูกขยายพันธุ์พืช จนต่อมาได้ตัดสินใจลาออกจากอาชีพครู แล้วหันมาเป็นเกษตรกรเต็มตัว กระทั่งประสบความสำเร็จในการทาบกิ่งสะตอบนตอเหลียงในปี 2529 โดยมีที่ปรึกษาคือ อาจารย์ดีพร้อม ไชยวงศ์เกียรติ คอลัมนิสต์ด้านการเกษตรชื่อดัง และเป็นอาจารย์ประจำมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ จึงทำให้สะตอสามารถให้ผลผลิตด้วยอายุเพียง 3 ปีเท่านั้น
"ช่วงที่ผมกำลังปรับปรุงพันธุ์สะตอ  ผมก็เป็นที่ปรึกษาคณะกรรมการบริหารมัสยิดประจำหมู่บ้านที่ควนโดนด้วย จนครั้งนึงผมได้ไปหาอาจารย์ดีพร้อม ขอคำปรึกษาท่านเรื่องสะตอ ท่านก็ได้เอาพันธ์มะนาวไม่มีหนาม ให้ผมมาปลูกที่บ้าน 2 ต้น ครั้งหนึ่งในการประชุมคณะกรรมการมัสยิดประจำเดือน ผมชวนไปประชุมนอกสถานที่ที่สวนของผม พอคณะกรรมการมัสยิดไปเห็นต้นมะนาว ก็มีความต้องการอยากได้บ้าง บางคนต้องการในปริมาณมาก ตัวผมเองก็อยากได้เงิน แต่ติดที่มีต้นแม่พันธ์อยู่แค่ 2 ต้น ก็มานึกว่าจะต้องทำอย่างไรดี จะทาบกิ่ง ตอนกิ่ง หรือเสียบยอด เต็มที่แม่พันธุ์ 1 ต้น ก็จะได้ 20-30 กิ่งแค่นั้น ถ้าจะเอาเป็นร้อยๆกิ่งคงจะต้องใช้เวลานาน นึกขึ้นได้ว่าเคยอ่านพบเคล็ดลับในการขยายกิ่ง มะนาวโดยใช้ใบ ผมจำไม่ได้ว่าหนังสือเล่มนี้ใครแต่ง ก็เอาความรู้ที่พอจำได้มาลองผิดลองถูกอยู่ 3 เดือนปรากฏว่าได้ผล สามารถขยายพันธุ์มะนาวด้วยใบได้จริง และมีอัตราการรอดของกิ่งที่ขยายพันธุ์ด้วยวิธีนี้มากถึง 98% “สุรชัย เล่าอย่างภาคภูมิใจ
                สิ่งสำคัญสำหรับการขยายพันธุ์มะนาวด้วยใบคือ ควรใช้แม่พันธุ์ที่มีอายุ 4 ปี เพราะจะเป็นช่วงที่ต้นมะนาวสมบูรณ์เต็มที่ เปรียบกับมนุษย์ก็คือเป็นสาวเต็มตัว ถึงวัยที่พร้อมจะมีบุตรแล้ว แต่ก่อนจะขยายพันธุ์นั้น ก็ต้องบำรุงต้นมะนาวให้มีความสมบูรณ์โดยใส่ปุ๋ยสูตรเสมอ 15-15-15 หรือ 16-16-16 เพื่อที่ต้นมะนาวจะได้สะสมอาหารเต็มที่อย่างน้อย 3 เดือน ทดสอบโดยการนำใบมากำดูถ้าใบกรอบ หมายความว่าต้นมะนาวได้สะสมอาหารเต็มที่แล้ว แต่หากใบมีความอ่อนนิ่มแปลว่าอาหารยังไม่เพียงพอ

                สำหรับการเลือกใบที่จะนำมาใช้ขยายพันธุ์นั้น สุรชัย บอกว่าใช้ได้ทุกใบ แต่ที่ดีที่สุดคือใบครึ่งแก่ครึ่งอ่อน ซึ่งจะอยู่ต่ำลงมาจากยอดประมาณ 3-5 ใบ โดยต้นแม่พันธุ์มะนาว 1 ต้นจะสามารถขยายพันธุ์ได้นับพันๆ ใบ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับความสมบูรณ์ของแม่พันธุ์แต่ละต้น รวมเวลาที่ใช้ในการขยายกิ่งมะนาวด้วยใบ นับตั้งแต่เริ่มต้นจนปลูกลงดิน หรือในวงท่อซีเมนต์ ใช้เวลา 2-3 เดือน แต่สำหรับมะกรูดต้องใช้เวลามากกว่าคือประมาณ 4-5 เดือน
          
                วิธีขยายพันธุ์มะนาวและมะกรูดด้วยใบนี้  นับว่าเป็นสุดยอดภูมิปัญญาท้องถิ่น ที่ใช้เงินทุนน้อย แต่สามารถขยายพันธุ์ในปริมาณมาก เหมาะสมสำหรับผู้ที่ต้องขยายสวนมะนาวในยุคมะนาวแพง หรือจะขยายพันธุ์มะนาวเพื่อการค้าก็ได้เช่นกัน

ขั้นตอนการขยายพันธุ์มะนาวด้วยใบ ในฉบับของ "ครูติ่ง" มีดังนี้

1.       นำกาบมะพร้าวมาตัดเป็นท่อนยาว 2.5-3 ซม. แล้วนำไปแช่น้ำจนชุ่ม เอาค้อนทุบให้กาบมะพร้าวแตกนุ่มขึ้น เพื่อสะดวกต่อการห่อให้กลม  

2.       พอได้กาบมะพร้าวที่นุ่มแล้ว ให้นำมาม้วนห่อเป็นทรงกลม และรัดหนังยางทั้งหัวท้าย แล้วเอาตะปูทิ่มลงไปตรงด้านบนของกาบมะพร้าวให้เป็นรู เพื่อให้เสียบใบลงไปได้ง่าย

3.       เลือกและตัดใบให้มีก้านติดมาด้านบนของใบเล็กน้อย ส่วนด้านล่างเว้นไว้ให้ยาวประมาณ 1-1.5 ซม.

4.       ให้ตัดใบออกครึ่งหนึ่ง เพื่อลดการคายน้ำ

5.       กรีดเปิดเปลือกหุ้มก้านด้านของใบ หรือเปิดแผลตามความยาวของก้าน เพื่อเพิ่มพื้นที่ในการออกราก 1-3 หน้า ถ้าไม่ทำเช่นนี้รากจะออกแค่ที่ปลายรอยตัดจะได้รากน้อย ส่งผลให้ต้นมะนาวที่นำไปปลูกไม่แข็งแรง การกรีดพื้นที่ตรงนี้จะไปเพิ่มพื้นที่ในการออกรากให้มากขึ้นนั่นเอง

6.       นำกิ่งที่เปิดหน้าแล้ว ไปจุ่มในน้ำยาเร่งราก หรือใช้เครื่องดื่มชูกำลังแทนก็ได้ แล้วนำไปผึ่งลมให้แห้ง  มิเช่นนั้นเมื่อนำไปเสียบในกาบมะพร้าวอาจจะเน่าได้

7.       เมื่อปล่อยแห้งแล้ว นำไปเสียบในกาบมะพร้าวที่จัดเตรียมไว้จนมิดด้าม เมื่อเสียบได้ 4 ก้อน หรือ 4 กิ่งให้นำมามัดรวมกัน เพื่อให้ตั้งได้

8.       ก้อนกาบมะพร้าวที่เสียบกิ่งแล้ว นำไปจุ่มน้ำให้ชุ่มแล้วเก็บใส่ไว้ในถุงร้อน มัดหนังยางในลักษณะให้ถุงร้อนโป่งพองออก อย่าให้ใบกระทบถุง

9.       หลังจากนั้น ให้นำถุงที่มีกิ่งพันธุ์มะนาวไปตั้งไว้ที่ใต้ต้นไม้ที่มีร่มเงา ให้โดนแสงบ้างเล็กน้อย ราว 1 เดือน มะนาวจะเริ่มออกรากหรือเริ่มติดตายอด แต่ถ้าเป็นมะกรูดต้องใช้เวลานานประมาณ 3-4 เดือน จึงจะเริ่มออกรากและติดตายอด ถ้าหากจะให้สมบูรณ์ควรรอให้ทั้งรากและตาออกมาทั้งคู่ จึงค่อยนำไปลงถุงชำต่อไป

 หากสนใจการในการปลูกมะนาวและขยายพันธุ์มะนาว สมาคมสื่อมวลชนเกษตรแห่งประเทศไทย ร่วมกับมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ จัดสัมมนาวิชาการเชิงปฏิบัติการ เรื่อง สุดยอดนวัตกรรมผลิตมะนาวนอกฤดู-ขยายพันธุ์ด้วยใบในวันที่ 9 ตุลาคม 2557 ณ ห้องประชุมสุธรรม อารีกุล อาคารสารนิเทศ 50 ปี ชั้น 1 มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ สอบถามได้ที่โทร.0-2940-5425-6 และ 08-6340-1713

ขอบคุณรูปและข้อมูลจาก :http://www.komchadluek.net/news/detail/191826